Station Alken
Er zijn rechtstreekse treinverbindingen (1 à 2 treinen per uur) naar Hasselt (reistijd: 6min), Genk (reistijd: 25min), Sint-Truiden (reistijd: 8min), Landen (reistijd: 19min), Tienen (resitijd: 29min) en Brussel (reistijd: 1u01min).
Om een route te plannen klik hier. Vul vertrek en bestemming in. Door op het pijltje naast Enkel NMBS te klikken kan je kiezen tussen station of adres.. Vul verder de datum en het tijdstip van je verplaatsing in en klik op de knop Bevestig.
Het bedrijventerrein ligt vlakbij het station, op 5minuutjes wandelen.
Voor meer informatie en de deur-tot-deur routeplanner kan je bellen naar 02 528 28 28 of surfen naar www.nmbs.be.
Auteur: TRAJECT - Mobility Management
Meer informatie
Treinstation

Weteren
Vroeger -vóór de ontdekking van kunstmest- werd het land vruchtbaar gemaakt door weteren. Dit betekent dat gronden gedurende bepaalde periodes onder Demerwater werden gezet. De gracht werd gebruikt om het water weer af te voeren. Op het land bleef een zeer vruchtbare sliblaag achter. Vogels die zich thuis voelen in natte, open ruimten vinden de weg naar Herkenrode.Elke periode heeft zijn typische soorten:
in de winterperiode o.a. watersnip, dodaars en krakeend
bij de voor- en najaarstrek o.a. tureluur, groenpootruiter, witgatje, oeverloper en grutto
tijdens het broedseizoen o.a. kievit, slobeend en zomertaling.
Auteur: Agentschap voor Natuur en Bos
Meer informatie
Landschapselement

Onze-Lieve-Vrouw Bezoekingkerk
In de levendige dorpskern van Wilderen (met brouwerij-stokerij en fietsroute door de fruitstreek) vindt u deze mooie kerk omgeven door een oud kerkhof. De rechthoekige, romaanse toren zou teruggaan tot 1150. Deze (defensieve) westertoren bezit een uitzonderlijk ingesnoerd schildzadeldak dat bekroond wordt met twee kruisen. Bij de bouw werden donkere kwartsietblokken (uit Tienen) afgewisseld met lichte Gobertangesteen. Deze techniek is eerder kenmerkend voor Brabant, wat aantoont dat Wilderen zich op de grens van de Brabantse en de Zuid-Limburgse traditie bevindt.
In 1858 werd het smalle, romaanse kerkschip vervangen door een neoclassicistische zaalkerk in baksteen. De glasramen met rijke iconografie werden geschonken door plaatselijke families in de periode tussen 1909 (koor) en 1925 (schip).
Aan het hoofdaltaar verwijst het schilderij “Onze-Lieve-Vrouw Ten Hemelopneming” naar de oude benaming van de kerk. De muurschilderingen in het koor (1920) verwijzen daarentegen naar de nieuwe naam van de kerk.
Het meubilair telt verschillende beelden, waaronder een Onze-Lieve-Vrouwebeeld met Kind uit gepolychromeerd hout (begin 17de eeuw), een Sint-Sebastiaan (17de eeuw) en Sint-Rochus uit gepolychromeerd hout (tweede helft 17de eeuw). De twee zijaltaren zijn uit de eerste helft van de 18de eeuw. Bemerk verder de twee biechtstoelen, de koorlezenaar (18de eeuw) en een bidstoel (midden 18de eeuw).
Op het kerkhof ziet u verschillende oude grafkruisen (16de tot 18de eeuw). Ga op zoek naar de graftombe van de adellijke familie d’Oultremont, de graven van het kasteel Duras. Zij werden hier begraven omdat het kasteeldorp Duras geen kerk had.
Auteur: Wizpr.guide
Meer informatie
Kerk

Gasthof De Statie
De Statie werd gebouwd in 1893, sinds 1878 was deze plaats "een halte op de route" Tienen-Tongeren. In de vroegere wachtzaal en het goederenmagazijn is er een sfeervolle brasserie. Voor de fietser is er een uitgebreide 'Haspengouwse' keuken en je kunt er proeven van streekgebrouwen Binkbier. Sluitingsdag: do Website: http://www.wilderen-statie.be Email: info@wilderen-statie.be Tel: + 32 11 69 69 53 Fax: + 32 11 69 69 53
Auteur: marleen1970
Cafe

Kasteel van Stevoort
Het kasteel van Stevoort is een voormalig waterkasteel van de heren van Klein Stevoort, gelegen aan Hasseltse Dreef 115.Vermoedelijk stond hier in de 11e eeuw reeds een kasteel. In de 16e eeuw kwam het aan de familie Salm-de Rougrave. Uit deze tijd stamt de vierkante, zuidoostelijke hoektoren. In 1630 werd de familie De Groote eigenaar. In 1701 kwam het kasteel aan de familie De Libotton. Deze verbouwde het kasteel ingrijpend en breidde het ook uit.
Auteur: Wikipedia
Kasteel

Prinsenhof
Het Prinsenhof is een kasteel in de Hasseltse deelgemeente Kuringen en kreeg zijn huidige naam in de 18e eeuw.
Het staat vast dat al in de 13e eeuw op deze plaats een motte stond. De graven van Loon die het geregeld aan de stok hadden met hun leenheer, de prins-bisschop van Luik, kozen voor een meer centraal gelegen residentie en verbleven hier vaak. De motte was intussen vervangen door een burcht met slotgracht en vier torens, vermoedelijk uit de 14e eeuw. Gerard van Loon was de eerste die naar het Prinsenhof verhuisde.
Auteur: Wikipedia
Kasteel

Herberg bij Tante Julia
In het kruidenierswinkeltje van Julia Bex bleef de tijd stilstaan. Terwijl je er vriendelijk werd bediend, sprak je er over de kleine dingen van elke dag. Je voelde je er op je gemak. Vinod en al zijn fijne medewerkers namen de fakkel over. In hun herberg kun je terecht als je dorst of honger hebt of gewoon zin hebt om uit te rusten op het tuinterras. Ze laten je met een goed gevoel en een gerust hart weer naar huis vertrekken. Net zoals vroeger…
Auteur: Visit Limburg
Cafe

Kasteel van Duras
Classicistisch kasteel in Palladiaanse stijl. Gelegen op de plaats van de burcht van de Heren van Duras, voor het eerste vermeld in 1102. Kort na 1785 werd de burcht die toen bestond uit een neerhof met brouwerij en een erehof met herenhuis en donjon, door graaf van der Noot afgebroken en in 1787-1789 vervangen door het huidige landhuis, gebouwd naar ontwerp van architect G.J. Henry. Architect F. Verly ontwierp circa 1821 de parkaanleg. Vanaf circa 1875 tot 1902, verschillende aanpassingen van het gebouw in neobarokke stijl. Na schade door een bombardement in 1945, restauratie in 1960-1962 naar ontwerp van F. Bonaert, waarbij het gebouw in zijn oorspronkelijke vorm hersteld werd.
Auteur: Onroerend Erfgoed Vlaanderen
Kasteel

Sint-Lambertuskerk
Neogotische kruisbasiliek, gebouwd in 1892-1894. Omgevend, ommuurd kerkhof. De plattegrond beschrijft een vierkante westtoren, een driebeukig schip van drie traveeën, een transeptarm van één travee, en een koor van een rechte travee met driezijdige sluiting, geflankeerd door sacristieën.
Auteur: Onroerend Erfgoed Vlaanderen
Kerk

Brustem
Al in het jaar 967 was er sprake van Brustem, toen nog geschreven als Brustemia, een Germaanse term die kan vertaald worden als 'woning op een kleine verhevenheid'. Daarmee werd allicht niet de heuvel bedoeld waarop de burchtruïne staat, want die is kunstmatig aangelegd. De toren van de burcht werd in 1171 gebouwd op bevel van Lodewijk van Loon, toen in strijd met Sint-Truiden.
Auteur: Lannoo
Dorp

Tuiltermolen
De Tuiltermolen op de Tuilterdemer werd al vermeld in 1213. In 1654 sloeg een troepenmacht van de Lorreinen een kamp op vlakbij de Tuiltermolen. Ze bevoorraadden zich met het graan uit de schuur van Herkenrode. In 1673 geraakten zo'n 300 Franse soldaten slaags met een burgerwacht aan de Tuiltermolen, de burgerwachten moesten het onderspit delven en de Tuiltermolen werd geplunderd en in brand gestoken.
In 1824 werden de bedrijfsgebouwen rond de Abdijmolen van Herkenrode door brand vernield. De daar gevestigde spinnerij werd overgebracht naar de Tuiltermolen.
De Tuiltermolen werd in 1853 herbouwd na brand en werd een graan- en schorsmolen. Deze schorsmolen werd in 1882 afgeschaft, terwijl de graanmolen dan al ingericht werd als huis. De aanhorige stallen zijn in gebruik als opslagruimte voor de eigen werktuigen.
De molen zelf, die zijn rad en binnenwerk mist, is momenteel nog niet te bezoeken. Sinds 1998 is de Tuiltermolen eigendom van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, AMINAL, Afdeling Natuur, thans Agentschap Natuur en Bos. Deze dienst zal de Tuiltermolen gebruiken als logistiek centrum voor het natuurbeheer van de regio. Architect Willem Brankaer maakte in 2007 een ontwerp van een nieuw waterrad. De restauratievergunning is toegekend, zodat we ook hier binnen afzienbare tijd activiteit mogen verwachten.
Auteur: Chambres d'Hôtes Ecole de Vie
Molen

Sint-Joriskapel
De Sint-Joriskapel is een kapel in het park van het Kasteel van Terbiest, nabij Melveren, in de Belgisch-Limburgse gemeente Sint-Truiden.
Deze kapel werd gebouwd in 1420, en ze werd in 1927 uitgebreid met een extra travee. Toen werd ook de buitenkant van het gebouwtje van een cementlaag voorzien. Het is feitelijk een zaalkerkje, dat bestemd was voor de bewoners van de heerlijkheid Terbiest. Het zadeldak werd bekroond door een dakruiter met klok. Het koor is lager dan de rest van het gebouwtje.
Auteur: Wikipedia
Kapel

Kasteel van Terbiest
Het Kasteel van Terbiest is een kasteel aan Terbiest te Melveren in de gemeente Sint-Truiden in Belgisch Limburg.
Terbiest is een oude heerlijkheid, reeds vermeld in de 13e eeuw. Omstreeks 1490 kwam het aan de familie De Blocquerie, en het was Christoffel de Blocquerie die in 1627 het waterkasteel deed bouwen, dat in kern nog aanwezig is in het huidige kasteel.

Kasteel Rijsdaal
Het huis werd in de 2e helft van de 19e eeuw gebouwd door H.J. Pollenus die burgemeester was van Spalbeek. Na hem kwam Emile Polenus er te wonen die eveneens, gedurende 50 jaren, burgemeester van Spalbeek is geweest.
Het is een statig bakstenen neoclassicistisch herenhuis, waarvan de voorgevel gesierd is door pilasters en een fronton. De toegangsdeur wordt bereikt via een trap en een balustrade, waarbij de leuningen voorzien zijn van leeuwen.

Kapel van de Bruine-Lieve-Vrouw
De Kapel van de Bruine-Lieve-Vrouw is een toegankelijke kapel gelegen aan de Bruine-Lieve-Vrouwstraat te Kerkom-bij-Sint-Truiden, waar deze de oude veldweg van Bevingen naar Gingelom kruist.Een vrouw uit Velm had een kindje. Dit was gestorven zonder het doopsel te hebben ontvangen. De moeder bad tot Onze-Lieve-Vrouw, welke het kind weer leeftig maakte. Toen echter in het naburige Montenaken een tyfus-epidemie heerste, brachten de inwoners het Mariabeeld daarheen. Maar toen de epidemie voorbij was, wilden ze het niet terugbrengen. Doch het Mariabeeld ging op eigen gelegenheid terug naar Kerkom.
Kapel

Kasteel Peten
Het was vroeger een gesloten boerderij en werd in het begin van de 20e eeuw verbouwd tot kasteel in neoclassicistische stijl, met een L-vormige plattegrond. Het heeft een klein torentje, gedekt door een hoog schilddak.
Die verbouwing gebeurde door Clément Peten, volksvertegenwoordiger, industrieel en paardenfokker en burgemeester van Velm van 1868 tot 1929 en zijn echtgenote Eugénie van Halen. Diens zoon, Clément Peten jr. , was eveneens burgemeester van Velm, en wel van 1933-1946, hoewel hij tijdens de Tweede Wereldoorlog geen burgemeester was. Clément jr. kon de zaak van zijn vader niet in stand houden. Cléments vrouw woonde liever te Brussel, en Cléments moeder overleed in 1952, waarna het kasteel verkocht werd aan de Zusters van Liefde. Dezen brachten een Hogere Technische School met internaat onder in het kasteeltje en nieuw opgerichte gebouwen.

Brouwerij en Alcoholstokerij Wilderen
Een authentiek industrieel monument anno 1743 in het hart van het Truiense streekdorpje Wilderen te midden van uitgestrekte fruitboomgaarden. Een hedendaagse brouwerij en distilleerderij, een imposante alcoholstokerij uit 1890 en een monumentale Haspengouwse vakwerkhoeve maken deel uit van dit uniek verhaal. Er is een imposant café met groot terras waar ze de zelfgemaakte bieren, Double You Gin, Wild Weasel Whisky en jenevers schenken. Tel: +32 11 58 06 80 Website: http://www.brouwerijwilderen.be Email: info@brouwerijwilderen.be
Auteur: Berthy Gurny
Foto-stopplaats

Velm
Velm kent zijn eigen Rundskoproute.
Auteur: RouteYou
Deelgemeente

Botan Restaurant Bistro
Laat je verwennen bij brasserie Botan Gezellige eetgelegenheid met vers bereide gerechten. Je kan bij ons terecht voor een snack tot een 3 gangenmenu. Brasserie Botan is vlak aan het station van Alken en is centraal gelegen. Na een ontdekkingstocht Door Herk en Mombeek, een geologische fietsroute met aandacht voor natuur, landschap en cultuur is Botan Alken de ideale Pitstop. Ons team staat klaar met de nodige glimlach en service om jullie tot dienst te zijn. Tot snel!
Auteur: Visit Limburg
Eetgelegenheid

De Sportschuur
De Sportschuur is het kloppend hart van de Stedelijke Sporthal in Kuringen-Hasselt. In ons sportcafé helpen we zowel de professionele als de amateursporter om hun sportieve doelstellingen te halen. We ontvangen je met open armen vóór of na je fietstocht voor een pintje, koffie of versnaperingen.
Auteur: Visit Limburg
Cafe

Fietscafé Brouwerij en Distilleerderij Wilderen
Een authentiek industrieel monument anno 1743 in het hart van het Truiense streekdorpje Wilderen te midden van uitgestrekte fruitboomgaarden. Een hedendaagse brouwerij en distilleerderij, een imposante alcoholstokerij uit 1890 en een monumentale Haspengouwse vakwerkhoeve maken deel uit van dit uniek verhaal. Er is een imposant café met groot terras waar ze de zelfgemaakte bieren waaronder Tripel Kanunnik, Cuvée Clarisse, Wilderen Goud enz ... en spirits zoals Double You Gin, Omerta Rum, Wild Weasel Whisky en jenevers schenken. Reuze zandbak met kleine speeltuin. "Storytelling" in het kwadraat ... !!

Brouwerij & Distilleerderij Wilderen
Een authentiek industrieel monument anno 1743 in het hart van het Truiense streekdorpje Wilderen te midden van uitgestrekte fruitboomgaarden. Een hedendaagse brouwerij en distilleerderij, een imposante alcoholstokerij uit 1890 en een monumentale Haspengouwse vakwerkhoeve maken deel uit van dit uniek verhaal. Er is een imposant café met groot terras waar de ter plaatse gebrouwen bieren waaronder Tripel Kanunnik, Cuvée Clarisse, Wilderen Goud enz ... en spirits zoals Double You Gin, Omerta Rum, Wild Weasel Whisky en jenevers worden schenken. Reuze zandbak met speeltuin. "Storytelling" in het kwadraat ... !! Op Feestdagen steeds open vanaf 12 uur tot 21u. Kerstvakantie gesloten.
Brouwerij

Brouwerij Kerkom
The Kerkom Brewery is 100% traditional and proud to be so. This is namely a place where real beer is still brewed. From the hops to the Bink beer, every step of the process is done manually. A beer with a story and hence a real experience !
Auteur: Geert Lammens
Brouwerij

Dorpsmolen
De Dorpermolen van Stevoort is een molen van het type ‘onderslagmolen’ met ijzeren draad en ligt aan de Herk. Deze molen was oorspronkelijk een dubbelmolen, een graan- en oliemolen, die in 1774 werd gebouwd voor de familie de Libotton, Heren van Stevoort. IN 1826 kwam deze in bezit van de familie Palmers, kasteelheren van Stevoort, molenaars en industriëlen. Zij verhuurden de molen aan tal van molenaars. De huidige molengebouwen werden in de 2e helft van de 19e eeuw gebouwd. Vanaf 1933 mocht de familie Palmers zich: Palmers de Terlamen noemen. In 1963 vond in de molen een ernstig ongeval plaats, waarbij molenaar Guillaume Grauls om het leven kwam. In 1964 werd de molen verkocht maar door een gebrek aan onderhoud zette het verval zich snel in. In 1974 kocht Aloïs Boiten de ruïne naast zijn kapperszaak en redde zo de Dorpermolen van Stevoort. Hij zette de procedure
in gang om de molen als monument te klasseren. In 1979 werd de molen en de omgeving ervan als monument geklasseerd.
In 1984 begon men met de restauratie. Hierbij werd ook voorzien in elektriciteitsopwekking door de molen. Na de restauratie was de molen weer maalvaardig. Sindsdien kan de molen worden bezocht in groepsverband.
Auteur: Landelijke Gilden fiets-, wandel- en autoroutes
Watermolen

E-bike verhuur: Fietsen in Haspengouw
E-bike huren: Fietsen in Haspengouw Verken het Toscane van het Noorden met onze e-bikes. Vraag achter onze uitgetekende routes, of laat ons je bijstaan bij het opstellen van je route. Vrij vertrek vanaf 9 uur, en je kan tot 's avonds 19u wegblijven. Zodoende heb je voldoende tijd om het zwevend kapelletje 'Hellsheaven' en het doorkijkkerkje te bezichtigen, een brouwerij of wijngaard te bezoeken, of enkele terrasjes te doen. Onze e-bikes zijn te huur vanaf 35€/dag. Kijk voor bijkomende accessoires op onze website.
Fietsverhuur

De Sint-Annakapel verlost je van ‘enuresis nocturna’
Waarschijnlijk had je de inhoud van deze paragraaf overgeslagen als er voor de titel alleen maar Sint-Annakapel zou gestaan hebben. En als er ‘bedplassen’ zou gevolgd hebben in plaats van deze deftige medicinale term, dan zou je nooit nieuwsgierig zijn geweest.
Hier kan je de heilige Anna aanroepen wanneer je kleine spruit – en dus ook jij – last heeft van bedwateren. Het is niet bekend sinds wanneer wanhopige moeders dit soort bedevaart naar hier ondernamen. Zeg maar: sinds mensenheugenis. En ze brachten de luiers van hun koters mee. Ik heb nergens gevonden of dit nu al dan niet luiers met inhoud moesten zijn. Blijkbaar moet de begankenis druk geweest zijn want ergens wordt verhaald dat hier vroeger waslijnen vol met kinderdoeken te zien waren. Of moeten we dat met een korreltje zout nemen? Zeker en vast, want er werd ook zout geofferd! Het verband met het bedwateren is niet zo duidelijk, tenzij je genoegen neemt met het feit dat zout hygroscopisch is en flink wat vocht kan opnemen. Fopspenen en armbandjes voldoen ook als ex voto. Een noveenkaars branden of dertien ommegangen rond kapel maken kon eveneens bijdragen tot het welslagen van het ritueel.
Maar de piskapel of luipiskapel, zoals ze genoemd wordt, is dus gewijd aan de Heilige Anna die in de middeleeuwen als moeder van Maria en als oma van Jezus erg populair was. Anne Harse, kloosterlinge uit de nabije abdij van Oriënten, liet de kapel in 1644 voor haar naamheilige bouwen. Tot in de jaren 1980 was er tijdens de dagen van de ijsheiligen (12 en 13 mei) een processie vanuit het dorp naar de kapel om een goede oogst af te smeken.
Toch had men niet het volle vertrouwen in de bedoelingen van de bezoekers en werd de deur blijkbaar afgesloten. Offeren kon je dan wel nog door gebruik te maken van een ingenieus mechanisme in het venster naast de ingang.
Blijkbaar moet het hier voor de sinten goed toeven zijn want wanneer je door de ingeslagen ruitjes loert, zie je op het altaar een bonte verzameling van heiligenbeelden. Eentje hiervan verdient nog even de aandacht. Dat is Sint-Martinus, de kannibaal onder de heiligen, een soort Merckx die in alle disciplines uitblonk. Hier wordt hij aanroepen tegen koorts. Er wordt gezegd dat hij op zijn sterfbed aangeslagen was door de koorts. Een andere verhaal dicht hem het tot leven wekken toe van een jongeling die aan koorts gestorven was. Koorts werd in de middeleeuwen beschouwd als een aparte aandoening. Men legde geen verband met een eventuele onderliggende oorzaak zoals een infectie. Het ritueel dat gehanteerd werd om van koorts te genezen bestond erin dat men een kledingstuk van de zieke aan de beroepsheilige offerde. Maar textiel was een dure aangelegenheid en daarom werd overgeschakeld op een rood lintje. Hiermee werd de zieke aangeraakt. Het lintje werd bij voorkeur onder heimelijke omstandigheden aan de tralies van een van de vensters van de kapel gebonden. Zoiets werd het ‘afbinden van de koorts’ genoemd. Argeloze voorbijgangers moesten wel voorzichtig zijn want door het aanraken van het lintje werd de koorts op hen overgedragen.
De kapel was altijd in privaat bezit en in 1877 was sprake van een chapelle nouvelle construction, wat zou betekenen dat zij geheel herbouwd zou zijn. In 2004 werd de kapel aangekocht door de gemeente en in 2010-2011 werd ze fraai gerestaureerd.
Zo midden in de velden is het een aangename plek om te mijmeren. En als het moeilijk is om in een sfeer van meditatie te komen, kan je altijd inspiratie vinden bij een van de gedichten die op roestvrije plaatjes op paaltjes in het gelid voor de kapel staan. Je leest poëzie van gelegenheidsdichters uit de basisschool of van lokale historici die hun verzen zeker met een aangescherpte pluim hebben geschreven. Maar je leest er ook een gedicht van de Hagelandse dichteres Ina Stabergh. En Hagelands moet je letterlijk want waar je gaat langs Hagelands’ wegen kom je een gedicht van Ina tegen. Deze schrijfster en dichteres, ooit de eerste vrouwelijke stadsdichter van Vlaanderen, verblijdt, vertedert en verwondert de voorbijganger op heel wat Hagelandse plekken met haar klare dichtkunst. Soms, en zoals het hier het geval is, is het handig wanneer je iets van de geschiedenis van de plek af weet. Daarentegen, weet je er niets van, dan kan het gedicht je op weg zetten van een boeiende speurtocht naar het verleden.
Auteur: Jan Rymenams
Kapel

Flora Dvor. Is dit een stad in Kroatië?
Neen hoor. De stad DVOR bestaat wel, maar hier hebben we het over het futuristische aandoende maaksel van dunne buizen en draden, een honderdtal meter van de kapel weg. Het is geen draaimolen om de was aan te hangen. En waarschijnlijk zullen de schietgebeden van de bedevaarders aan de kapel niet van hieruit naar hun hemelse helpers gelanceerd worden.
DVOR staat voor Doppler Very high frequency Omnidirectional Range station. Het is een zendstation voor nauwkeurige radionavigatie en sinds 1960 een standaard hulpmiddel voor ‘korte-afstandsnavigatie’ voor de luchtvaart.
Voor wie geïnteresseerd is in korte cursus radionavigatie kunnen we vertellen dat de VOR-grondstations rondom een signaal uitzenden op een frequentie in het VHF-bereik tussen 108,0 en 117,95 MHzt. Op een speciaal daarvoor bestemd instrument (HSI-indicator) in de cockpit van een vliegtuig kan voortdurend worden gezien op welke radiaal (1-360 graden) van het VOR-radiobaken het vliegtuig zich bevindt. De 360-radiaal is daarbij de referentie en duidt de richting aan van het magnetische noorden.
De meeste VOR's worden gecombineerd met distance measuring equipment (DME) en worden VOR-DME genoemd. Met DME kan de piloot aflezen wat de afstand tot het radiobaken is.
Dit nog: Flora is de roepnaam voor de DVOR in Grazen. Er staan zo’n 16 DVOR’s in België en elk heeft een unieke codenaam. Zo hebben we onder andere nog een Nicky, een Bruno en een Costa.
Auteur: Jan Rymenams
Zendmast

Bokkenrijders in het grensgebied
Nadat de legers van de Zonnekoning en die van zijn Engelse en Hollandse tegenstanders in het begin van de 18de eeuw onze contreien verlaten hadden, was er een periode rust. Maar midden van de eeuw werd die vrede ruw verstoord wanneer de Fransen opnieuw gewapenderhand de Oostenrijkse Nederlanden voor enkele jaren bezetten. Daarenboven teisterden mislukte oogsten en een epidemie van rode loop de bevolking. Niet iedereen onderging deze armoede en ellende op een lijdzame manier. Mannen en vrouwen organiseerden zich in gewapende bendes en haalden met geweld het geld waar het zat. Op het platteland waren dit de rijkere boeren en molenaars. Maar ook kasteelheren en de clerus ontsnapten niet aan hun aandacht. In het Nederlandse Brabant en Limburg en bij ons in het Luikse Land van Loon, werden die bendes ‘bokkenrijders’ genoemd. De naam is door mensen bedacht. Vroeger dacht men dat de duivel eruit zag als een bok. De bange bevolking meende dat de leden van de roversbenden knechten van de duivel waren en op bokken door de lucht reden. De bendes sloegen op korte tijd toe op verschillende uiteen gelegen plaatsen waardoor de mythe ontstond dat de rovers en moordenaars konden vliegen. In werkelijkheid waren er verschillende grote bendes actief. Maar een kenmerk hadden ze gemeen: de leden schrikten er niet voor terug om ongebreideld geweld te gebruiken.
Zo ook geschiedde in 1753 in de Grazenmolen. Op 4 juni van dat jaar, Hemelvaartsdag, zakte een handvol bendeleden gekleed in een blauwe kiel en met een ‘boeckzak’ op de rug bij het vallen van de avond naar de molen af. Achteraf zou blijken dat Sus van Lewe uit het nabije Rummen de leiding had. De hond had amper de tijd om aan te slaan. Enkele bendeleden drongen het molenhuis binnen. Ze drukten de molenaar Jacobus Van der Bempt een pistool op de borst en eisten geld: “Doe hoendt, op den oegenblick u geldt." De molenaar was helemaal niet van plan om hier zomaar aan toe te geven. Maar verweer had geen zin; Jacobus werd tegen de grond gegooid en gekneveld. De meid Catharina Hardy, ongerust door het lawaai, snelde ter hulp en sloeg met een "snel1" een van de rovers een gat in het hoofd. Er waren drie man nodig voor ze overweldigd, geslagen en gekneveld werd. De verwarring en het tumult waren totaal. Huisvrouw Catharina Croes riep om hulp maar werd met de woorden: "Slaat die alde hex doet” en met stokslagen de mond gesnoerd. Ook zij werd vastgebonden. De schurken troffen de andere meid Catharina Van Tilt op haar kamer aan. Zij werd bij gebrek aan koorden aan haar bed gebonden met strengen garen. Ondertussen ging de hond wild te keer. Dit razend geblaf wekte de knecht P. Moreau, die in de paardenstal lag te slapen. Ook hij snelde ter hulp maar werd ogenblikkelijk door twee op wacht staande rovers bij de keel gegrepen, in huis gesleurd, op de grond gegooid en aan handen en voeten vastgebonden. Tenslotte werd ook de andere knecht Jan Celis gepakt en gekneveld. De bokkenrijders hadden de naam onschuldigen weinig kwaad te doen. Het moet ons dan ook niet verwonderen dat de hoofdman beval om de meiden en knechten verder gerust te laten.
Nu de situatie onder controle was, concentreerden de rovers zich op de zaak waarvoor ze gekomen waren: geld. Met de sleutels van de molenaar en zijn vrouw doorzochten ze alle hoeken en kanten van het huis. Ze vonden geld en andere waardevolle zaken, rukten de gouden trouwring van de molenaarsvrouw en toen ze niets meer vonden, vroegen ze aan de molenaar of er nog geld was. De molenaar ontkende, maar toen de bandieten in zijn broekzak nog enkele geldstukken aantroffen, was er genoeg reden om hem opnieuw bruut te slaan. Het enige effect was een zieltogende molenaar.
Je moet wel ongemeen harteloos en cynisch zijn om vervolgens te midden van de kreunende slachtoffers bij een flakkerende gewijde kaars, genoegzaam te eten en te drinken. Enige tijd later bliezen ze de kaars uit, verlieten na een geslaagde avond rustig het pand en lieten de slachtoffers hulpeloos achter. De molenaar zou enkele dagen later aan zijn verwondingen overlijden.
Toen die de volgende dag bij toeval gevonden werden, liet de graaf van Duras onmiddellijk een onderzoek instellen. Dit onderzoek gebeurde grondig en verrassend nauwkeurig. Alle getuigen werden ondervraagd op basis van een uitgebreide lijst met 35 vragen. Het waren vragen die heel concreet de omstandigheden moesten beschrijven en waarbij de verschillende getuigenverklaringen getoetst werden zodat er een coherent en waarheidsgetrouw verhaal ontstond. Daarenboven werd niet alleen het verloop gereconstrueerd maar bevatten de vragen de feiten die strafbaar waren.
Bij het getuigenverhoor bleek dat Sus van Leeuwe en Gerard Vanrusselt van Rummen herkend werden.
Maar de wet is geduldig, ze vergeet niet en achterhaalt de waarheid wel. Niet veel later werden vijftig leden van de bende opgepakt en te Wellen, Stevoort en Herk-de-Stad opgeknoopt. De straffen waren ongemeen wreed. Onthoofden was waarschijnlijk nog het meest humane, maar wurging, levend verbranden, radbraken of in stukken hakken waren doorgaans onderdeel van een afschrikwekkend spektakel.
Auteur: Jan Rymenams
Verhaal

Fruitig Grazen
Je zal ze wel opgemerkt hebben, de talrijke en grote boomgaarden. De combinatie ‘Haspengouw en fruit’ zit al van op de schoolbanken in onze hoofden gehamerd. De laatste halve eeuw kan je Hageland ook niet meer wegdenken. Hoewel beide regio’s en het fruitareaal naadloos aan mekaar aansluiten, lijkt de toeristische sector eerder het spel van exclusiviteit te willen spelen en geen overkoepelende initiatieven te willen nemen.
De Villeroy geeft ons een goed beeld van de fruitteelt in deze Haspengouwse uithoek. Het zijn vooral de grotere hoeves waaraan onmiddellijk beduidend grotere boomgaarden aansluiten. Het waren uiteraard die bedrijven die voor die tijd een aanzienlijke veestapel hadden. Onder de lichtrijke hoogstammen was er voldoende ruimte voor goed graasland en de koeien op hun beurt zorgden voor de noodzakelijke bemesting. Tot laat in de 19de eeuw bleef de fruitteelt erg lokaal en was vooral voorzien voor eigen gebruik. De aangeplante soorten waren divers en er op gericht om gedurende een langere tijd vers fruit te geven.
In de late 19de eeuw werd fruit een product dat door bourgeoisie in de stad geapprecieerd werd. De gang naar de markt werd een vanzelfsprekende bron van inkomsten. En wanneer de trein een internationaal netwerk over West-Europa uitgooide, lagen de sappige appels en peren in het bereik van Engelse, Duitse en zelfs Russische steden. Het voorheen beperkte en eerder marginaal beheerde fruitareaal werd nu in Haspengouw rond de dorpen uitgebreid tot een belangrijke commerciële factor. Tot en met de Tweede Wereldoorlog waren dit – op enkele experimenten na – uitsluitend hoogstammen van appelen, peren, pruimen en krieken. Pas in de jaren 1950 werd aarzelend begonnen met laagstammen en in de jaren 1960 werd nagenoeg alleen nog dit type fruitboom aangeplant. Haspengouw en het Hageland werden niet alleen ‘de’ fruitregio’s in Vlaanderen, maar konden internationaal niet meer genegeerd worden. De teelt werd geconcentreerd rond de appel Golden Delicious. En dat was een berekeningsfout: concurrentie uit het buitenland leidde tot een crisis en ondanks de schoolcampagnes ‘Eet meer fruit’, werden de fruitbomen massaal gerooid. De rooipremies waren er zeker niet vreemd aan dat de hoogstammen als eersten voor de bijl gingen. Jonagold redde de sector. Nadien werden appelen voor peren verruild.
De berichten in de pers vandaag zijn niet altijd geruststellend. Wijzigend klimaat, politiek en inflatie spelen een belangrijke rol in productie, afzet en consumptie.
In een recent rapport van de Vlaamse overheid over de toestand van de fruit- en groentesector lazen we het volgende:
Vers fruit was vorig jaar (2023) 8% duurder (van 3,06 naar 3,31 euro per kg) en het volume daalde met 2% waardoor de fruitomzet vorig jaar toch nog steeg met 6%.
De totale groente- en fruitbestedingen stegen in 2023 met 9%. In 2023 kocht de Belg gemiddeld 36 kg verse groenten en 41 kg vers fruit. Hij besteedde er respectievelijk 121 en 134 euro aan. Samen goed voor 77 kg en 255 euro.
De meest populaire fruitsoort is sinds decennia de banaan (8,05 kg per capita), ook in 2023 was ze de meest gekochte fruitsoort en groeide met 4%. De appel (6,73 kg per capita) stond op nummer twee steeg met 2%. Jonagold blijft een stevige marktleider met 41% van de appelmarkt.
Een andere, schuchtere stijger in de top tien was de aardbei (+1%). Misschien dat de warme dagen in het voorjaar van 2023 daar niet vreemd aan waren.
Buiten de top tien deden vooral avocado (+18%), perziken (+8%), nectarines (+6%) en abrikozen (+4%) het heel goed.
Slecht nieuws was er voor de peren. Het perenareaal is immers immers heel wat groter dan dit van enige andere inlandse fruitsoort en de productie gaat traditioneel vooral naar het buitenland. De perenverkoop daalde met 13% van 2,24 naar 1,95 kg per capita. Conference werd in deze krimpende markt nog dominanter en maakt nu 79% van de perenverkoop uit.
Op een gemiddelde dag in de periode juli-december 2023 at 59% van de Belgen fruit. De dagpenetratie van fruit ligt hoger in Vlaanderen en Brussel, bij ouderen en bij hoger opgeleiden. 69% van de keren dat we fruit aten in de periode juli-december 2023, was dit thuis en daarnaast ook nog 7% bij familie of vrienden. Werk of school was goed voor 13%, onderweg voor 5% en andere locaties (o.a. horeca) telden voor 6% van het aantal fruitmomenten.
Opmerkelijk is dat in 9% van de fruitmomenten het fruit niet gekocht werd maar werd verkregen op het werk of van o.a. familie en vrienden. En daarmee krijgt fruit misschien de betekenis van sociaal verbindend te zijn!
Boomgaard

Hoeve Vinkenbosch: jenever, kippen en fruit.
Deze grote hoeve lijkt wel een klassieke vierkantshoeve. Maar dit klopt niet wanneer we historische kaarten raadplegen. Oorspronkelijk waren er alleen gebouwen aan de straatkant en het achterliggend woonhuis. Later werden de open zijden dicht gebouwd zodat de vorm een gesloten geheel werd.
Ze werd in de jaren 1850 door Joannes Henricus Vinckenbosch opgetrokken. Toen reeds had de hoeve een oppervlakte van 27 ha. Eigenaar Vinckenbosch had een grote stokerij te Tienen.
Hoewel we er voor deze stokerij niet geheel zeker zijn, zou het best kunnen dat de bedrijfsvoering gelijkaardig was als deze van de Hasseltse stokers. Die gaat als volgt: bij het verwerken van graan tot alcohol komt tijdens het stookproces een spoeling vrij. Dit residu is rijk aan bloem, gist, suikers, vezels, eiwitten en vitaminen en werd als veevoeder aangewend. In het begin gebeurde dit voor het overwinteren van het vee. In Vlaanderen waren dat vooral runderen. De dieren werden in de winter op stal gehouden en produceerden – naast vlees – ook melk voor boter en kaas. De mest van de dieren en de kaliumas uit de fornuizen werden uitgereden op de velden, wat dan weer de graanoogst ten goede kwam. Zo was de kringloop gesloten. Het hoevepersoneel kon ’s winters in deze ‘bedrijfstak’ nog actief zijn. Vanaf 1848 – twee jaar later werd deze hoeve gebouwd – brak de grote bloeiperiode aan van de jenevernijverheid. De verdere mechanisatie van de stokerijen, de uitbouw van een goede verkeersinfrastructuur en de vaccinatie van de runderen tegen de longziekte maakten dat deze expansie bleef duren tot 1880. In de Hasseltse regio waren de runderen alleen nog ossen die op stal gehouden werden en vetgemest werden voor het vlees. Die productie was zo groot dat Hasselt kan bogen op het eerste Belgische slachthuis. We denken dat zich in de bijgebouwde vleugels van deze hoeve de stallen voor de ossen werden ingericht.
Rond 1880 begon echter het verval. De overheid verhoogde stelselmatig de alcoholaccijns, niet alleen om de schatkist te spijzen, maar ook om het alcoholmisbruik in te perken. De gewijzigde landbouwpolitiek legde de klemtoon op de vleesnijverheid en niet langer op de eigen graanproductie waardoor de weg werd vrijgemaakt voor de import van goedkoop graan uit de Balkan, Rusland en Amerika.
Bovendien was voor de kleinere graanstokerijen de concurrentie met de spiritusfabrieken, die alcohol wonnen uit goedkopere grondstoffen zoals suikerbieten en suikerbietmelasse, niet langer houdbaar. Zij overleefden enkel dankzij de verkoop van vee en stalmest. Maar ook hier strooiden de opkomst van kunstmest en de toenemende concurrentie van landbouwers die zich steeds meer op veeteelt toelegden, roet in het eten. We zien dan ook dat dit bedrijf hier omstreeks 1900 een grote kippenkwekerij wordt.
In de jaren 1970 werd het accent naar fruitteelt verschoven en werden grote frigo’s geïnstalleerd. In 1988 hadden de eigenaars Emiel en Georges Vinckenbosch ongeveer 45 ha waarvan 25 ha fruit.
Hoeve

DLP070_Velm v25